Heima og heiman

Vegna ítrekaðra fyrirspurna hefur Greiningardeild Einars pennalata tekið að sér að rannsaka ástæður bak við veikt gengi krónunnar. Nú kann vel að vera að lesendur kannist ekki við tilvist deildarinnar, en hún ber nafn með rentu og hefur ekki komið stafkrókur frá henni síðan hún var stofnuð snemma árs 2006.

Meðfylgjandi er skýrsla deildarinnar frá því einhverntímann í lok ágúst (við munum ekki alveg hvenær). Eins og stundum áður gafst ekki tími til að koma henni á netið fyrr ...


Ástæður að baki veiks gengis íslensku krónunnar (ISK) á öðrum ársfjórðungi 2009
Skýrsla greiningardeildar Einars pennalata unnin samkvæmt beiðni Einars frá því ekki alls fyrir löngu

Á öðrum ársfjórðungi 2009 hefur gengi íslensku krónunnar verið talsvert lægra en áætlað langtímajafnvægisgengi. Þó ekki sé ljóst hvert það gengi sé virðast flestir sammála um að eins og er sé gengið 30 til 50% of lágt. Rökin fyrir þessu eru í raun sáraeinföld. Það má gera ráð fyrir að gengi krónunnar og vöruskiptajöfnuðurinn haldist nokkurnvegin í hendur. Sé vöruskiptajöfnuður neikvæður má gera ráð fyrir að gengi krónunnar veikist og sé hann jákvæður styrkist gengi krónunnar.

Þetta hefur ekki gengið eftir undanfarin ár þar sem krónan hefur verið mjög sterk en vöruskiptajöfnuðurinn einnig neikvæður, sem þónokkru nemur. Ástæða þessa virðist fyrst og fremst hafa verið innflæði gjaldeyris í svokölluðu "carry trade". Erlendir fjárfestar hafa þá tekið lán í erlendri mynt á lágum vöxtum (t.d. Jen), keypt krónur og ávaxtað á Íslandi á háum vöxtum. Sterk staða íslensku bankanna sem og háir stýrivextir ýttu undir þessa þróun.

Þegar ástand fjármálamarkaða tók að versna tóku erlendir fjárfestar að selja krónur fyrir tryggari gjaldmiðil. Þetta olli gengisfalli sem Seðlabankinn reyndi að koma í veg fyrir, en þrátt fyrir það fór gengið að falla jafnt og þétt við upphaf árs 2008. Það að jafnaði talið marka upphaf hrunsins, en þó má færa rök fyrir að það hafi verið orðið óhjákvæmilegt mun fyrr.

Nú er hinsvegar sú staða uppi að gjaldeyrishöftin koma í veg fyrir að erlendir fjárfestar flýi land og því ætti jákvæður vöruskiptajöfnuður að leiða til styrkingar krónunnar. Þetta hefur þó ekki gerst og þrátt fyrir algeran viðsnúning í vöruskiptajöfnuði er krónan veikari en nokkrusinni. Þar sem lítið útflæði gjaldeyris er fyrir hendi er rörétt að álykta sem svo að sá umframgjaldeyrir sem íslendingum áskotnast vegna jákvæðs vöruskiptajafnaðar sé ekki notaður til að kaupa krónur. Seðlabankinn hefur staðfest að þetta er í raun svo því innistæður á gjaldeyrisreikningum hafa vaxið gríðarlega síðan gjaldeyrishöftin voru sett á.

Seðlabankinn hefur líka brugðist við þessu á hefðbundin hátt, þ.e.a.s. með því að hækka stýrivexti. Þetta ætti að valda því að þeir sem eiga erlendan gjaldeyri sjá sér hag í að kaupa krónur og ávaxta þær á mun hærri vöxtum en bjóðast á gjaldeyrisreikningum. Þetta hefur þó ekki verið raunin og það virðist vera að útflutiningsaðilar séu að bíða eftir frekara gengisfalli sem ylli því að þeir fengu enn fleiri krónur fyrir gjaldeyrinn.

Almennt er búist við slíku gengisfalli þegar gjaldeyrishöftunum er aflétt. Það viriðst því vera að gengi krónunnar muni haldast veikt svo lengi sem gjaldeyrishöftin eru við lýði því meðan það ástand varir halda útflutningsaðilar að sér höndum. Þeir ætla sér svo að bíða þangað til að höftunum er aflétt og krónan hefur veikst mikið. Þegar krónan byrjar að styrkjast aftur er svo líklegt að hún styrkist hratt því þá verður kapphlaup um að kaupa sem mest meðan gengið er lágt.

Besta leiðin til að styrkja gengi krónunnar er því að Seðlabankinn aflétti gjaldeyrishöftunum og verji gengi krónunnar þannig að hún veikist sem minnst áður en hún fer aftur að styrkjast. Til þess að geta þetta þarf bankinn hinsvegar mindarlegan gjaldeyrisforða. Það má jafnvel færa rök fyrir því að ef forðinn er nógu stór mun enginn reyna að fella gengi krónunnar og því mun ekki reynast nauðsynlegt að not forðann.

Þetta er því helsta ástæða þess að Seðlabankinn vill styrkja gjaldeyrisforðann, en það á, sem kunnugt er að gerst með aðstoð Alþjóða gjaldeyrissjóðsins. Sjóðurinn getur sig hinsvegar hvergi hrært fyrr en lýst hefur verið yfir að Ísland gangist að svokallaðri IceSave-skuld. Það er einnig nokkuð ljóst að Seðlabankinn og Ríksstjórin ætla að fara þá leið sem hér hefur verið lýst.

Þetta ætti að vera öllum ljóst, jafnt stjórn sem stjórnarandstöðu. Styrking krónunnar sem og öll uppbygging hangir því á að samkomulag náist um IceSave. Náist það ekki er eina leiðin út úr vandanum að halda gjaldeyrishöftunum um ókomna tíð. Það er þó ekki lausn sem hugnast greiningardeildinn.

---

PS: Einar, við nenntum ekki að spelltékka þetta eða bæta við tilvísunum í heimildir.
PPS: Hvar eru bónusarnir okkar?!?